Wybór dokonany....

Stypendium MKiDN konserwacji zabytkowych luster ze szklanymi ramami (XVII-XIX)

przewiduje wykonanie konserwacji kilku obiektów z trzech Muzeów Narodowych w Poznaniu, Krakowie i we Wrocławiu.

W toku wielu uzgodnień i komisji zostały wytypowane lustra, które zgodnie z wcześniej opracowanym harmonogramem trafią do mojej pracowni.

Generalną zasadą jaką przyjęliśmy przy dokonywaniu wyboru była reprezentatywność obiektów dla luster z tego okresu oraz  zakres problemów konserwatorskich i badawczych jakie te obiekty niosą.

Trzeba podkreślić, że lustra z tego okresu czyli z XVII-XIX wieku zachowane w polskich muzeach dzielą się na dwa zasadnicze typy.

Pierwszy typ - lustro tzw. "weneckie" zmontowane zawsze na drewnianej, przestrzennej ramie

ozdobionej szklanymi elementami. Drewniane bezpośrednie podłoża  luster  na ogół nie były obrobione,

Lustro "weneckie" Muzeum Narodowe we Wrocławiu

na ogół tylko widoczne elementy zostały wyszlifowane i delikatnie zabezpieczone olejem lub lakierem. Od tyłu drewnianego podłoża w części środkowej zamontowana jest główna tafla lustrzana. Frontowa strona ramy zakryta została przez szklane elementy płaskie i przestrzenne.

Pierwsze elementy tzw." płaskie" -  to  nieduże kawałki luster ozdobione grawerowaniem lub trawieniem czy piaskowaniem, stanowią pierwszą warstwę ozdobnej ramy.

Styk "płaskich" poszczególnych szkieł  zostaje zamaskowany szklanymi detalami tzw. 

" przestrzennym" -  takimi jak pręciki, listki, kwiatki. 

Fragment lustra  (kolorowe pręciki) z Muzeum Narodowego we Wrocławiu

Sposób montażu "płaskich" elementów jest na niewielkie gwózdki przybijane do drewnianej ramy konstrukcyjne,j natomiast elementy przestrzenne takie jak pręciki  (często w kilku kolorach) przykrywające proste krawędzie płaskich elementów skręcone są po 2-3 delikatnym drucikiem a ten z kolei przymocowany jest gwózdakami do drewnianej ramy, miejsca tego montażu przykrywane są listkami lub kwiatkami wielokrotnie piętrowo, zwieńczone na ogół szklanym koralikiem.

Fragment lustra z Muzeum Narodowego we Wrocławiu

Nie wszystkie miejsca konstrukcyjne udawało się ukryć w związku z tym widoczne niewielkie fragmenty drewnianej ramy  maskowane były metalową folią lub malowane "srebrolem"(pył metalowy o srebrnym kolorze zmieszany z lakierem) .
W wielu lustrach stosowano w dolnej drewanianej ramie rodzaj stopek, które umożliwiały postawienie takiego lustra w pionie w trakcie transportu, czy montażu bez parcia na szkło.

Drugi typ - lustro tzw." południowo-niemieckie" podobnie jak  "weneckie" ma drewnianą podstawę, rodzaj  płaskiej ramy do której od strony tylnej włożone jest zwierciadło zasadnicze, od zewnętrznej montowane są płaskie lustra zdobione przez grawerowanie, ew. piaskowanie bądź trawienie.

Lustro z Muzeum Narodowego w Krakowie typ "południowo-niemiecki"

Fragment lustra z Muzeum w Krakowie

Wszystkie ozdobne elementy ramy zostały obłożone z jednej strony papierem lub gazetami, tak że podkład papierowy obleka krawędzie. Nadmiar zagiętego papieru został obcięty równo przy brzegu do 2mm. Widoczne dookoła poszczególnych szkieł papierowe krawędzie pomalowano "srebrolem" imitując listwy metalowe. Zastosowanie papierowego podkładu pozwalało przykleić płaskie szkła do drewnianej ramy na klej z mąki tzw. kleister.
Elementem mocującym punktowo szkła ozdobnej ramy są płaskowniki metalowe o wymiarach ok. 1,5 x 4mm wygięte zgodnie z  krawędziami szkieł oraz kształtem drewnianej ramy.

Prawdopodobnie zawodność tego typu montażu luster spowodowała, że manufaktury szukały innych rozwiązań na połączenie wszystkich szklanych elementów z drewnianą ramą.
W manufakturze w Urzeczu zrezygnowano z klejenia na kleister szkieł, zastosowano jako nowy sposób montażu oblekanie krawędzi każdego szkła cienkimi ceownikami ołowianymi. W drewnianej ramie w wielu punktach umieszczono niewielkie blaszki, do których punktowo przylutowywano ceowniki. W celu maskowania miejsc montażu, szkła nakładano warstwowo, mocując lutami punktowymi na styku listw. Dawało to przestrzenność ram.

 Lustra tego typu wielokrotnie ozdobione były ramami, których elementy stanowiły szkła ozdobione malarstwem na zimno lub kalkomaniami. Cała technologia montażu była taka sama.

Lustro typu "południowo- niemieckiego" ramy ze szkieł ozdobionych kalkomanią.

Po wielu konsultacjach i komisjach muzealnych skrystalizował się zakres konserwacji oraz wybór  najbardziej reprezentatywnych obiektów ze zbiorów wybranych placówek muzealnych dla sformułowanego programu stypendium.

Wyboru obiektów dokonano następującego uwzględniając  zakres wyznaczonych programów konserwatorskich oraz program  badań  do wykonania przez Centrum Badawczo Edukacyjne Konserwacji Zabytków  PWSZ w Nysie pod kierunkiem dr Pawła Karaszkiewicza:

1. Muzeum Narodowe w Poznaniu:

- tafla lustra 

- lustro II typu "południowo-niemieckie" z ramą szklaną ozdobioną kalkomaniami

2.Muzeum Narodowe w Krakowie:

- lustro II typu "południowo-niemieckie" z ramą lustrzaną.

3.Muzeum Narodowe we Wrocławiu

-lustro I typu "weneckie"